De vruchten van vriendschap

Tom Shakespeare is socioloog, geneticus en wetenschappelijk onderzoeker aan de Universiteit van Newcastle. Als persoon met een lichamelijke handicap schrijft hij voor het webmagazine Ouch! van de BBC. Onlangs verbleef hij door verlammingsverschijnselen in het ziekenhuis. Zijn soms humoristische maar vooral gevatte beschouwing hierover staat hieronder vrij vertaald. Over vriendschap en peren.

Vandaag ga ik het vooral hebben over vrienden. Met een zijsprong naar vruchten.

Tijdens mijn voorbije verblijf in het ziekenhuis, waren de verpleegsters vrij vriendelijk.

‘Vriendelijk’ is een interessant woord. Het betekent dat iemand zich gedraagt als een vriend zonder er werkelijk een te zijn. Dat is goed wanneer ze degene zijn die je opvissen als je weer eens gevallen bent. Ik zou liever hebben dat om het even wie in zo’n situatie zich zou gedragen als een vriend, eerder dan volledig klinisch en professioneel. Dat is mijn mening natuurlijk, iedereen kan daar anders over denken. Niettemin, bedankt Amanda, en de rest van de verpleging.

Iets anders is dat tijdens zo’n verblijf van tien weken in een ziekenhuis vrienden erg belangrijk worden. Het is verdomd vervelend er te liggen. Je wordt bij het ochtendgloren wakker gemaakt en ligt dan te niksen tot je zo’n eeuwigheid later weer in slaap valt.

Elke dag lijkt precies hetzelfde. En het voedsel – breek me de mond niet open over het eten. Steeds hetzelfde wekelijks menu dat zich tot vervelenstoe herhaalt.

Wat nog niet half zo slecht zou zijn mocht het eten niet honderden kilometers verder in een industrieel complex van viesheid geproduceerd zou zijn. Van waar het vervoerd is naar alle ziekenhuizen ter wereld, waar het door de koks telkens een andere, originele menutitel is gegeven. Om het even welke naam van menu je kiest, het maakt niet uit, het smaakt even slecht eens je het in je mond gestopt hebt.

Daarom zijn vrienden dus belangrijk. Vooreerst helpen ze je aangenaam wakker worden. Vervolgens brengen ze je boeken om te lezen. En ten derde brengen ze je behoorlijk voedsel. Je kan hen zelfs een sms’je sturen met als boodschap ‘breng me een kan echte koffie, met een wolkje melk en een kleintje suiker’.

Of je kan hen opbellen met je gsm en hen vertellen dat de voorraad malt whisky op is, en je graag zou hebben dat ze de fles bijvullen. Nu weet ik wel dat je niet hoort een gsm bij je te hebben in een ziekenhuis. Men wil namelijk dat je hun peperdure binnenlijn gebruikt. Maar in de rugkliniek deden we allemaal of onze neus bloedde.

Vandaar dat ik u zou willen meegeven: als je voorbereidt op een langdurig verblijf, of langdurige ziekte of revalidatie, zorg er dan voor dat je jouw vrienden goed verzorgd hebt. Ze zullen essentieel blijken in een ziekenhuis. Net zoals je een hoop fruit zal nodig hebben, waar ik zodra op kom.

Maar wat me triest maakt – en waar me ook wel zorgen over maakt – is dat heel wat mensen met een handicap in hun omgeving weinig of weinig behulpzame vrienden hebben op wie ze kunnen vertrouwen.

Nu is seksualiteit bij mensen met een handicap een onderwerp waar ik zoals bekend al eens over spreek voor een publiek en met mijn vrienden Kath en Nic. Na heel wat werk, denken en analyse, kwam ik tot de conclusie dat voor heel wat mensen met een handicap ‘hoe het te doen’ veel minder belangrijk was dan ‘met wie het te doen’. Seksualiteit en handicap zijn namelijk heel wat eenvoudig dan op ‘t eerste gezicht zou lijken.

Door het pijnpunt bij de vraag ‘met wie het te doen’ te situeren, bedoel ik niet dat iedereen zo’n gigantische keuze heeft tussen mogelijke partners. De mensen met wie je uiteindelijk in bed beland komen meestal uit je vriendenkring. Maar aangezien mensen met een handicap sowieso al niet veel vrienden hebben, blijft er een kleiner deel aan mogelijke mensen over met wie ze eventueel een seksuele relatie zouden kunnen aangaan. Wat suggereert dat vriendschap de belangrijkste eerste stap is naar seksuele ervaringen beleven als persoon met een handicap.

Verder ben ik er redelijk van overtuigd dat een vriend hebben belangrijker is dan een lief of een partner te hebben. Zeker omdat seks doorgaans minder dan een uur duurt. Terwijl een vriend iemand is met wie de hele dag kan optrekken zonder een natte plek achter te laten. Tenzij je wat onhandig bent met je ijsje.

Er bestaan nogal wat vooroordelen daarover, en het is een van die elementen die iemand met een handicap behoorlijk kan isoleren. Dat vrienden hebben belangrijk is, dat weet zowat iedereen, maar die vrienden maken, is sowieso erg moeilijk. Als een gemeenschap van mensen met een handicap zouden we hier iets aan moeten doen, of minstens proberen, omdat vriendschap weliswaar even belangrijk is als onafhankelijk leven, tewerkstelling, burgerrechten en al die rest, maar het heel wat moeilijker is het te bereiken.

Aristoteles zei dat “vrienden willen zijn snel geklaard is, maar vriendschap een traag rijpende vrucht is”.

Het lijkt of vriendschap veel gemeen heeft met een peer. En alle peren die ik van de thuislevering van de supermarkt krijgt zijn steenhard.

Ze liggen eerst maanden in de fruitschaal tot, wanneer niemand er oog voor heeft, ze in een oogwenk tot moes veranderen.

Ziedaar een definitief bewijs voor Einstein’s relativiteitstheorie. Menselijke tijd en peer tijd zijn twee volledig verschillende schalen. Het is een van mysteries van het Universum. Ik weet niet waarom de CERN 6 miljard dollar voor zijn deeltjesversneller heeft betaald terwijl ze hetzelfde effect konden bekomen door 5 Britse pond uit te geven bij een groentehandelaar.

Zoals vrienden komen peren ook in heel wat verschillende types – de Doyenné de Commice, de advocaatpeer, de Conference (ik heb er heel wat gekend) en de stekelige variëteit, die wat moeilijker zijn in het begin maar uiteindelijk meer dan de moeite waard zijn. Maar welke vrucht je ook pleegt te kiezen, ik hoop dat je de rotte appels vermijdt en eindigt met de fruitsalade van je dromen.

Shakespeare, Tom, The fruits of friendship, in : Ouch!, 15 april 2009