Liefde zonder grenzen ?

Ligt ‘t aan het mooie weer of aan iets anders, maar gisteren kan iemand die naar Koppen XL of Telefacts kijkt, er niet van onder een reportage rond handicapbeleving te zien.

In Koppen XL wordt de France 5-reportage ‘L’amour sans limites‘ uitgezonden, rond de seksualiteitsbeleving van mensen met vooral fysieke beperkingen.

Zoals een van de makers ervan in de Humo zegt :

“L’amour sans limites is een aanklacht. We willen de kijkers wakker schudden, want mensen met een handicap worden nog altijd gemakshalve voor ’seksloze’ wezens versleten.”

Natuurlijk geldt dat ook voor mensen met een verstandelijke, zintuiglijke of psychische handicap of mensen met autisme. Vooral de stem van mensen met een verstandelijke handicap heb ik overigens gemist in deze reportage. Misschien koopt de VRT nog een even interessante reportage over seksualiteit en mensen met een andere dan fysieke handicap.

Storende liefde

Dat liefde tussen mensen met een handicap, zeker als die duidelijk zichtbaar, opvallend en ingrijpend is, voor veel mensen nogal storend is, mag gezien worden als een open deur intrappen. Allerlei morele, soms ook vrij ridicule, bezwaren komen dan meteen op.

In de Koppen XL-reportage wordt daar heel positief op ingegaan door de vriendin van één van de mensen met een handicap. Zij weerlegt de bemoeienissen die zij heeft mogen ervaren:

“Je verlangt niet naar iemand die niet mooi is. Marcel is mooi in alles. Het is zijn levenslust, zijn verlangen om te bewegen, die intense blik, dat enthousiasme en het genot van leven. De handicap is er natuurlijk. En die handicap is om onder indruk van te zijn. Maar Marcel is aanwezig. Ik heb al in armen van mannen gelegen die niet aanwezig waren, en het is heel pijnlijk als je merkt dat je bij iemand in bed ligt die ergens anders is met zijn bewustzijn. Als ik bij Marcel lig, is hij volledig aanwezig. Dat gevoel overtreft alles.”

Ook wat ‘Marcel’, iemand met een progressieve spierziekte, zegt over zijn handicap treft me.

“Soms kan ik ‘t amper geloven. Er zijn zoveel mensen zonder handicap. Ze hebben hun uiterlijk mee. En ze gaan langzaam dood en maken helemaal niets mee. Ik vind dat ik ben wie ik ben. En verder kan alleen Marie (de vriendin) je vertellen wat ze voelt. Liefde is chemie. Het enige wat ik weet, is dat je liefde niet kan dwingen. Liefde kent geen vooroordelen. Liefde verandert je blik op de ander.”

Na de verliefdheid

Wat Marie-Lise en Hervé, ook een gemengd koppel, ook terecht opmerken, is dat na de fase van verliefdheid de lasten al wat meer in de verf komen tegenover de lusten.

Ook voor wie een minder zichtbare handicap heeft als de mensen in de reportage, is het niet zo gemakkelijk te beslissen of ze hun partner, zonder handicap dan, willen betrekken in hun sowieso complexere leven. Marie-Lise is zich daar van in het begin bewust van geweest. De toekomst is al bij al onzeker, voor iedereen maar voor iemand met een handicap komen er nog extra elementen bij.

Toch zou het onterecht zijn zich daar meer zorgen over te maken dan over de toekomst van mensen zonder handicap. Dat maakt ook de reportage duidelijk. Niet zozeer liefde overwint alles. Wel bewustzijn van de beperkingen (ook los van de handicap), openheid voor hulp van anderen, streven naar zoveel mogelijk de partner ontlasten, en niet afhankelijk worden.

Zoals Marie-Lise, een jonge vrouw met een fysieke beperking zegt:

“Zonder hulp zou ik niet kunnen. Het betekent een steun voor mezelf en voor ons als koppel. Zo zijn we niet voortdurend afhankelijk van elkaar. Zo moet hij niet de zorg voor mij opnemen. Ik heb zo een zekere vrijheid in mijn dagelijks leven. En we zijn wel een koppel maar ook nog twee individuen”.

Op ontdekkingstocht naar elkaars lichaam

Marie-Lise en Hervé zijn ook vrij open over hun seksualiteitsbeleving. Ze geven toe dat het niet meteen lukt, en ook niet meteen hoeft te lukken.

“Het duurt wel even voor het lukt. Niet alleen voor mij maar ook voor hem. Het is allemaal nieuw. We zien er wel de humor van in. We proberen telkens iets anders. Door veel te oefenen, met iets meer aarzelende pogingen, leren we ons en elkaars lichaam ontdekken, wat we aangenaam vinden.”

Het gaat trager, en meer verkennend en zoekend, maar sommige mensen zonder handicap, vooral vrouwen, lijken dat precies te missen in hun relatie, dat verkennen en aftasten.

Professionelen & seksuele assistentie ?

Waar de reportage van France 5 ook bij stil staat, is de reactie van professionelen als mensen met een handicap in een voorziening willen samen wonen en hun seksualiteit beleven.

Veel professionele ondersteuners, verzorgers en medici, zijn blijkbaar daar nog verre van klaar voor. Ze lijken er zelfs vies of gedegouteerd van. Sommige mensen zouden daaruit besluiten dat die verzorgenden vooral zelf problemen hebben met seksualiteit, te beginnen hun eigen beleving, maar dat wordt in de reportage in het midden gelaten. Het niet vrij mogen seksualiteit beleven, binnen bepaalde grenzen uiteraard, blijkt trouwens ook voor mensen met een verstandelijke handicap een moeilijk bespreekbaar thema. Om maar te zwijgen over seksualiteit bij oudere mensen in een rust –en verzorgingstehuis.

Julie & Farid bijvoorbeeld wonen nu eindelijk in een voorziening die hen zo dicht mogelijk bij elkaar brengt. Maar dat betekent nog altijd het personeel niet toelaat dat ze elkaar aanraken. Ze mogen elkaars handje vasthouden, maar daar houdt het op. Ze leven in aparte kamers, maar ze hebben een vaste relatie. En ze hebben ook zin om verder te gaan. Farid zegt dat hij voor hij sterft toch graag eens met zijn vriendin zou hebben gevreeën. Wat zijn vriendin daarvan vind,  of zij dat ook zo ziet, komen we als kijker niet te weten. Wat wel interessant zou zijn.

De reportage toont vervolgens een teamoverleg van de verzorgenden met de directeur. Het team blijkt er duidelijk nog niet klaar voor en zucht heftig wanneer het verlangen van enkele bewoners naar seksuele betrekkingen met elkaar ter sprake komt.

‘Lastige bewoners toch, laat ze dankbaar zijn en gewoon gehandicapt zijn’ valt van hun gezicht te lezen. Maar voor de camera komt er een eerder ‘maatschappelijk correcte’ boodschap.

Wanneer bewoners seksuele betrekkingen willen, kan dat niet een taak van de verzorgende zijn maar moeten mensen daarbij geholpen worden door iemand van buitenaf, wordt er gezegd. De directeur benadrukt dat ze seksualiteit en seksuele betrekkingen als een normale behoefte zien, zoals ademen, eten en drinken. Zoals bij het aankleden en verzorgen moet er hiervoor dus assistentie zijn.

Een aantal verzorgenden getuigen dat bewoners, met een zware fysieke beperking, nu dikwijls vragen om te helpen. Degenen die zich kunnen aanraken, behelpen zich wel, maar bij sommigen is het wat moeilijker om iets aan te vangen. Bij vrouwen zou ‘t vooral om gevoelens draaien, bij mannen eerder om een fysieke relatie, als we de verzorgenden mogen geloven.

Sekshelpers in het buitenland

Voorlopig moeten de meeste mensen met een handicap en zonder partner het doen met masturbatie. Mensen die willen geholpen worden bij hun seksuele betrekkingen zijn voorlopig, en wellicht ook in Vlaanderen, een weinig betreden terrein en ook moeilijk bespreekbaar onderwerp.

In andere landen blijkt er hier al enige evolutie in te zijn. Zo zouden er sekshelpers bestaan in onze buurlanden, op Frankrijk na, mensen met een opleiding in de assistentie in de intimiteit van mensen met een handicap die om medische of psycho-medische redenen beperkingen ervaren in hun seksualiteitsbeleving.

Behalve masturbatie zijn er wel nog manieren waarop mensen met een handicap op zoek zijn naar wat ze (terecht) missen. Er zullen weliswaar mensen met een handicap zijn die hun hoogtepunt verplaatsen naar het verstandelijke, esoterische, mystieke of religieuze terrein. Maar volgens mij zijn deze zeker niet de meerderheid.

De escorte

De ene oplossing is natuurlijk risicovoller dan de andere. Net zoals andere mensen, lopen ook mensen met een handicap die naar de prostitutie trekken gevaren op aandoeningen. Maar soms kan ‘t ook best goed meevallen. Misschien omdat mensen met een handicap al meteen de meer geldbeluste types afstoten, wie weet.

Zo vertelt Dany, rolstoelgebruiker, over zijn eerste keer met een escortmeisje. Hij beschrijft ‘t als een moment van tederheid waarbij zijn hart als een razende tekeer ging. Hij kijkt erop terug als een heel mooi moment. “Het is fijn om iemand te voelen tegen mij. Warmte te voelen. Menselijke warmte te voelen.” Een ontroerend moment in de reportage.

Weliswaar heeft Dany heel veel moeten zoeken naar ‘zijn’ Pretty Woman. Slechts één op dertig mails die hij verstuurde, kwam terug. Veel keuze was er dus niet.

Catherine Aghté & sekshulp in Zwitserland

In Nederland, Denemarken, Duitsland en Zwitserland zou hulp bij seksuele beleving echter reeds meer ingeburgerd zijn volgens de reportage.

Catherine Aghté, een Zwitserse seksuoloog die vorming geeft rond deze materie, komt aan het woord over assistentie bij seksualiteit, oftewel sekshulp.

Voor haar is een sekshelper iemand die tegen betaling diensten verleent ter assistentie in de sensualiteit of seksualiteit, naargelang de vraag. Het gaat volgens haar bijvoorbeeld om mensen die na een ongeluk bepaalde lichaamsfuncties, die te maken hebben met seksualiteit, willen herontdekken of hun seksuele vermogens hebben zien afnemen en weer geactiveerd zien door revalidatie.

De sekshelper assisteert hierin door de handen van de persoon zelf of haar handen op het geslachtsdeel naar wens te leggen, zodat het gevoel er terug is. Het kan ook betekenen dat mensen hun intimiteit gaan herontdekken door lichaam tegen lichaam te voelen.

Een sekshelper kan daarnaast ook tussenkomen bij mensen die hun intieme delen zelf niet meer kunnen aanraken en dus assistentie in de bevrediging willen. Een laatste groep die Aghté vernoemd zijn dan de mensen die een seksuele relatie wensen.

Een erotisch weekend in Duitsland

Een andere mogelijkheid om te zoeken naar seksualiteitsbeleving zien we in een volgend fragment. In Duitsland ontmoet een groep mensen met een handicap elkaar in een private instelling voor een erotisch weekend. We zien hoe ze bij een ‘erotisch etentje’ zelfgeschreven relatief beeldende teksten over hun beleving van erotiek in de groep brengen.

Een van de deelnemers komt in beeld en ervaart dat die twee dagen hem toch duidelijk goed gedaan hebben. Al is hij niet zeker of het de lichaamsbeleving, de natuur of zon is die hem een nieuw mens hebben gemaakt. Afgaand op zijn blik en enthousiasme is mijn indruk dat het de lichaamsbeleving was. Hij zegt in elk geval meer levensenergie te ervaren.

Doorgaans moeten veel mensen met een handicap het helaas stellen met zelfbevrediging of verbeelding.

Een aantal van hen zijn zeker op zoek naar de beleving van het lichaam van iemand van het andere of hetzelfde geslacht. Hoe zo’n lichaam reageert en aanvoelt. Hoe een vagina of een penis eruit ziet. Hoe het voelt om dit aan te raken. Soms ook hoe het smaak. In de reportage wordt hier beeldend over uitgewijd.

Overigens wordt er in de reportage van France 5 over intieme relaties met hetzelfde geslacht weinig of niet gerept, terwijl die ook bij mensen met een handicap heel terecht zijn en bestaan.

Waar het op aan komt, en daar wijst een van de sekshelpers op, is echter niet het geslachtsverkeer of de daad op zich, maar de aanrakingen, de lichamen bij elkaar, de gevoelens, de tederheid, het vastgehouden worden. Wie niet aangeraakt is op zo’n manier, voelt zich als het ware een beetje dood.

Prostitutie ?

Natuurlijk zullen een aantal mensen seksuele assistentie gelijkstellen aan de klassieke prostitutie. Daar wordt in de reportage ook op in gegaan. Bij seksuele assistentie gaat het volgens een van de sekshelpers niet louter om de manuele handeling maar om de mens in zijn geheel. Een ‘holistische invalshoek’ dus. De vrouw aan het woord vermoedt dat dit in zeer zeldzame gevallen ook bij prostituees voorkomt, maar dat dit toch de witte raven zijn.

Het beleven van sensuele of erotische momenten is volgens een aantal mensen in de reportage wel een recht dat voor iedereen evenveel geldt, en waarbij goede assistentie nodig is indien mensen hier bij aangeven dit zelf te willen niet zelf meer helemaal in de hand te hebben (om fysieke of andere redenen).

Het is de taak van een begeleider in de seksualiteit om iemand daarin te assisteren, zodat het gemis daaraan geen drempel vormt tot verdere ontwikkeling op andere levensgebieden.

Gemis dat leidt tot ontoelatbare handelingen

Zowel voor mannen als voor vrouwen is dat belangrijk. Een handicap mag geen reden zijn dat iemand zich minder man of vrouw mag voelen of niet alle belevingen mag hebben die andere mannen of vrouwen meemaken. Welk hulpmiddel men ook gebruikt.

Jammer genoeg is seksuele beleving voor veel mensen met een handicap nog een groot gemis. Als dat gemis zo groot wordt, dat het leidt tot ontoelaatbaar gedrag – het betasten van jonge vrouwelijke of mannelijke vrijwilligers – is dat natuurlijk erg jammer. Wie van de twee het meest slachtoffer is, is maar de vraag. De persoon met een handicap van het misdrijf waarover in de reportage sprake, heeft van de rechtbank in elk geval een fikse straf gekregen, volgens zijn moeder. “Hij lijdt al jaren onder het gemis”, zegt ze geëmotioneerd.

Hoe ouders ermee omgaan

Ouderen hebben het er duidelijk erg moeilijk mee. Al uiten ze dat op heel diverse manieren. Ze houden van hun kinderen met een handicap, ook al willen ze vaak de dimensie van die beperkingen niet toegeven en dwingen hen onder druk van de samenleving in een keurslijf. Ze doen alles om hen te helpen, behalve op vlak van eigen keuzes op vlak van seksualiteitsbeleving.

En dan zijn er ook ouders die wel helpen, meestal omdat ze zien dat hun kinderen een ernstige handicap hebben en omdat ze willen helpen bij de spanningsreductie. Sommigen gaan daar blijkbaar, toch naar mijn idee, erg ver in, bijvoorbeeld met hulp bij het zichzelf bevredigen. Hoewel ik wel kan begrijpen dat ze dit doen omdat er eenvoudigweg geen andere weg, geen hulp, geen assistentie is.

Meer dan alleen handicap, meer dan alleen seks

Mensen met een handicap zijn natuurlijk meer dan alleen hun handicap. Een handicap betekent een groot obstakel, maar mensen met een handicap remmen, bewust of onbewust, zelf voor een stuk hun relatievorming af. Ze hebben enerzijds zelf het obstakel, er is de reactie van de omgeving, en daarnaast is er ook de remming die mensen zichzelf opleggen. Er is vrees, angst. Men is bang voor reacties & consequenties en dat speelt een grote rol.

Zoals personen in de reportage, wil ik als persoon met een handicap relaties ontwikkelen en ervaringen opdoen. Ik wil de persoon met wie ik een seksuele relatie heb levensdiep en levensecht leren kennen. Een mens als ik leeft niet alleen van seksualiteit. Maar het is essentieel, belangrijk voor het leven. Net als eten en drinken. Net als lief zijn voor elkaar en menselijke warmte. Net als oprechtheid en moed.